تغذیه درختان سیب | علائم کمبود و زیادی عناصر غذایی
درختان سیب برای رشد مطلوب، باردهی اقتصادی و تولید میوههای باکیفیت، نیازمند دریافت متعادل عناصر غذایی پرمصرف و کممصرف هستند. مدیریت صحیح تغذیه نهتنها باعث افزایش عملکرد باغ سیب میشود، بلکه نقش مهمی در بهبود طعم، رنگ، اندازه و ماندگاری میوه دارد. هر یک از عناصر غذایی مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، گوگرد، آهن، روی، مس، بور و مولیبدن وظیفهای ویژه در رشد درخت ایفا میکنند و کمبود یا زیادی آنها میتواند علائمی مشخص در برگ، شاخه و میوه ایجاد کند. آشنایی با این علائم و روشهای اصلاحی، به باغداران کمک میکند تا برنامهای دقیق برای کوددهی درختان سیب داشته باشند و از بروز خسارتهای کیفی و کمی جلوگیری کنند. در این مقاله به صورت جامع، نقش هر عنصر و علائم کمبود یا بیشبود آن در درخت سیب بررسی میشود.
تأمین عناصر معدنی مورد نیاز جهت تضمین انجام فعالیتهای مهم زیستی نظیر تکثیر سلولی جهت رشد و نمو بافتها، فعالیتهای آنزیمی، تنظیم فشار اسمزی و نفوذپذیری غشاهای سلولی است. البته تمام عناصر معدنی موجود در خاک و یا حتی در گیاه الزاماً نقش ضروری و حیاتی ندارند.
از نظر زیستشناسی گیاهی، یک عنصر زمانی ضروری تلقی میشود که وجود آن در انجام یک فعل و انفعال در چرخه حیاتی گیاه نقش دارد و قابل جایگزینی با عناصر دیگر نیست. برای مثال سدیم در بسیاری از ابعاد به پتاسیم شباهت دارد و به مقادیر زیاد در بافتهای برخی گیاهان نیز وجود دارد ولی قادر به جایگزینی پتاسیم برای انجام فعالیتهای حیاتی آن نمیباشد.
میتوان اذعان داشت به صورت بسیار کلی، عناصر پرمصرف بیشتر به عنوان عناصر سازنده ساختمان بافتها و رشد گیاهان مورد استفاده قرار میگیرند ولی عناصر کممصرف که از نظر مقداری 10 تا 10,000 بار کمتر از عناصر پر مصرف توسط گیاهان استفاده میشوند به عنوان سازنده بخشی از ساختمان آنزیمها بیشترین نقش را در تسهیل تمامی انواع واکنشهای حیاتی ایفا میکنند.
چون باغداران در تغذیه درختان بیشتر به کمبود عناصر در خاک فکر میکنند تا زیادبود آنها، این تلقی میتواند موجب استفاده بیش از حد عناصر معدنی بویژه عناصر کممصرف و ایجاد خسارت به درختان شود.
نوع تغذیه درختان سیب بسته به سن گیاهان، فیزیک و طبیعت خاک، مراحل رشد رویشی و باردهی طی یک سال و سالهای متناوب میتواند باغ به باغ تفاوت نماید. آنچه مسلم است به غیر از عملیات عمومی مدیریتی برای افزایش حاصلخیزی خاک مانند استفاده از کود سبز، مبارزه با علفهای هرز و حذف پاجوشها جهت کاهش رقابت برای آب و املاح در دسترس، هر گونه کوددهی بدون شناخت وضعیت خاک و گیاه میتواند نه تنها بیاثر بوده و یا سبب هدررفت سرمایه شود، بلکه زیادبود برخی عناصر، شرایط را برای مصرف لوکس و سپس وقوع سمیت در گیاهان مهیا کند. برای مثال انواع عملیات سمپاشی با سموم آفتکش موجب افزایش غلظت مس در بافتهای گیاهی تا سطح سمیت گردد.
بنابراین شناخت واقعی نیاز کودی گیاهان از طریق زدن نیمرخ، تهیه نمونه خاک و آزمایش تجزیه خاک اقدام میشود. برای اطمینان کامل از چگونگی نیازهای غذایی درختان بایستی از برگها و گلها نیز نمونهگیری و برای تجزیه به آزمایشگاههای مربوطه ارسال شود. زمان تهیه نمونههای برگی ترجیحاً در اواسط مرداد ماه از برگهای سالم و بدون علائم بیماری موجود در موقعیت میانی شاخههای یکساله میباشد. با توجه به نتایج آزمایش و آگاهی کامل از میزان کمبودها، اقدام به تهیه کودهای پر مصرف وکم مصرف به میزان لازم میشود.
علائم کمبود و مشکل تشخیص
به طور معمول وقتی یک عنصر در دسترس گیاه قرار نگیرد، علائم کمبود ظاهر میشود. ولی در درختان میوه، در بسیاری موارد وجود یک علامت خاص در برگها میتواند صرفاً مربوط یک کمبود خاص نباشد، بلکه به کمبود دو یا چند عنصر مختلف ارتباط داشته باشد. ضمن آن که در بسیاری از موارد، ظهور علائم کمبود لزوماً به دلیل نبود آن عناصر در خاک نیست بلکه به دلیل عدم امکان جذب آن توسط ریشه و یا به ساختمان ریشه مربوط میشود. ضمن این که پس از جذب عناصر معدنی توسط ریشه از خاک و انتقال آن از طریق آوندهای چوبی شبکه آوندی به برگها، یک روند باز توزیع همین مواد معدنی، این بار توسط شیره پرورده حامل ترکیبات قندی و عناصر غذایی از طریق بافت آبکش به تمام گیاه اتفاق میافتد.
تحرک عناصر غذایی آلیسازی شده مختلف در بافت زاینده گیاه نیز بسیار متفاوت است، بنابراین گاهی تشخیص علائم به راحتی ممکن نیست. بر این اساس چون عناصر متحرک به سرعت در گیاه جابهجا شده و از طریق شبکه آوندی به سرعت به برگهای جوان میرسند، لذا کمبود عناصر پر مصرف در درختان میوه، ابتدا در برگهای مسن ظاهر میشود. در حالی که کمبود عناصر کمتحرک در ابتدا بیشتر در برگهای جوان و رئوس شاخهها خودنمایی میکند.
عناصر متحرک
تمامی عناصر پر مصرف شامل نیتروژن، پتاسیم و فسفر به اضافه منیزیم، منگنز و کلر از عناصر متحرک بشمار میروند.
عناصر کمتحرک
کلسیم، گوگرد، مس، روی، بور و مولیبدن به عنوان عناصر کمتحرک شناخته میشوند.
عناصر پر مصرف
نیتروژن
علائم کمبود نیتروژن
اولین علامت به شکل زرد برگی در برگهای مسن پدیدار میشود زیرا در بیوسنتز کلروفیلهای برگ تأخیر ایجاد شده است. این زرد برگی به ویژه در برگهای پائینی شاخهها به چشم میخورد. زرد برگی میتواند با کاهش اندازه برگ و ریزش زودهنگام همراه شود. دلیل سبز باقی ماندن و یا عدم گسترش زرد برگی به برگهای جوان در شرایط کمبود، جذب نیتروژن موجود در برگهای مسن از سوی آنها گزارش شده است. در ابتدای کمبود نیتروژن، رشد رویشی درخت کند میشود و سپس شاخههای رشد سال جاری به صورت زود هنگام دچار توقف رشد میگردند. کمبود نیتروژن موجب ایجاد عدم تعادل بین سرعت رشد و فتوسنتز میشود، یعنی در شرایطی که رشد رویشی کند میشود، برگها همچنان به انجام فتوسنتز ادامه میدهند. در نتیجه، افزایش سطح کربوهیدرات درون بافتی حاصل از فتوسنتز میتواند منجر به افزایش بیوسنتر و انباشته شدن آنتوسیانینها همراه با ظهور لکههای زرشکی و قرمز رنگ در سطح برگ و پوست میوهها گردد. این علائم بویژه در محصول سیب میتواند بیشتر رخ دهد. بر خلاف سایر ارقام، رقم بومی حاجی کرج هر سال این علائم را در شرایط مدیریت مشابه کلکسیون نشان میدهد. کمبود نیتروژن در سیب موجب افزایش ریزش گلها، کاهش درصد میوهبندی و نیز کاهش اندازه میوهها در سیب میشود ولی قدرت انبارمانی آنان افزایش مییابد. کمبود مواد آلی در خاک و در مواردی که ریشهها سطحی هستند نیز علائم کمبود میتواند ظاهر شود. عدم مبارزه با علفهای هرز در شرایط کمبود به زردبرگی و سایر علایم دامن میزند. در خاکهای شنی با بافت سبک، آبیاری و ریزش بارانهای تند موجب شستشوی ازت به طرف لایههای پایین خاک و دور شدن آن از دسترس ریشه گیاه میگردد.
علائم زیاد بود نیتروژن
افزایش ازت در خاک موجب افزایش قدرت رشد درختان، طولانی شدن فصل رویشی و تأخیر در رسیدگی میوهها در سیب میگردد. با نزدیک شدن به مرحله رسیدگی تا قبل از برداشت، ریزش میوه درختان افزایش غیرمعمول نشان میدهد. رنگگیری میوه با مشکل مواجه میشود. سفتی بافت کاهش یافته و موجب کاهش قدرت انبارمانی میگردد. قابلیت پذیرش کلی و کیفیت میوه در شرایط زیادبود نیتروژن کاهش مییابد. بویژه وقتی کودهای نیتروژنه در تابستان و اواخر فصل رشد به درختان داده شود، شاخههای رشد سال جاری به دلیل تأخیر در چوبی شدن در برابر سرمای زمستانه دچار خسارت خواهند شد.
زمان کوددهی آمونیومی
توزیع کود آمونیومی تحت شکل اوره در بهار موجب افزایش رشد رویشی میشود. در اواسط فصل رشد در خرداد تا تیر ماه، کود نیتروژنه موجب افزایش گل انگیزی و تقویت باردهی در فصل رویشی بعد میشود. دادن کود اوره سرک بلافاصله یک هفته تا 10 روز پس از برداشت چه برای ارقام زودرس سیب و چه انواع متوسطرس و دیررس موجب ایجاد ذخیرهسازی نیتروژن در پوست درخت میگردد. این ذخائر نیتروژنی با جلوگیری از سقط گل و میوهها در فصل رویشی بعد منجر به کاهش سالآوری درختان میشوند.
فسفر
فسفر تحت شکل فسفات معدنی در واکوئول سلولها یافت میشود. به عنوان یک عنصر ساختاری در تشکیل ساختمان اسیدهای هستهای (DNA) که حاوی اطلاعات وراثتی است، و نیز ساختمان (RNA) در سنتز پروتئین نقش دارد. عنصر پرمصرف فسفر با ایجاد پیوندهای دوگانه و سهگانه به ترتیب در ساختمان ملکولهای آدنوزین دیفسفات (ADP) و آدنوزین تریفسفات (ATP) در ذخیره کردن انرژی برای کارهای حیاتی گیاه و واکنشهای آنزیمی نیز ایفای نقش میکند. به طور معمول اغلب خاکهای کشور از سطح فسفات بالا برخوردارند و کمبود فسفر به عنوان یک معضل نیست.
علائم کمبود فسفر
کمبود فسفر بیشتر در خاکهای اسیدی و در شرایط افزایش میزان آهن در خاک ایجاد میشود، زیرا آهن موجب پیوند غیرقابل برگشت با فسفر میشوند. باردهی درختان در چنین خاکهایی به شدت کاهش مییابد، لذا در حین مکانیابی بایستی از احداث باغ سیب در چنین خاکهایی پرهیز نمود. کمبود فسفر با کندی رشد رویشی، رنگ سبز تیره و گاهی با رگههای زرشکی و برنزه در برگها ظاهر میشود. اندازه برگها کوچکتر از معمول، بافت برگها گاهی ترد و شکننده، ناجور شکل و درختان دچار خزان زودرس میشوند. تراکم گلدهی کاهش مییابد و اندازه میوه کوچکتر خواهد بود. در خاکهایی که کمبود فسفر دیده میشود استفاده از قارچهای همزیست میکوریزه از طریق محلولپاشی توصیه میشود.
پتاسیم
پتاسیم درگیاه همواره در شکل یونی وجود دارد و کنترل کننده اصلی فشار اسمزی است. پتاسیم بر خلاف نیتروژن و فسفر، کمتر در تشکیل اندامهای ساختاری دخالت دارد بلکه در فرم یون آزاد با جذب اندک در پلاسمای سلول در تعداد زیادی از فرآیندهای سوخت و ساز مانند فعال کردن آنزیمها در فتوسنتز و تنفس نقش دارد. پتاسیم در انتقال فرآوردههای فتوسنتز به میوهها و نیز ساز و کار باز و بسته شدن روزنهها در تنظیم ورود و خروج قند از سلولهای نگهبان نقش اساسی دارد. سهم پتاسیم در وزن خشک اندامهای دارای رشد رویشی زیاد نسبت به دیگر کاتیونها زیادتر است. این عنصر به راحتی در داخل آوندها در دو جهت جابهجا میشود. این تحرک راحت از یک جهت در آوندهای چوب به طرف برگها و از جهت مخالف از آوندهای آبکش به سایر اندامها واقع میشود.
علائم کمبود پتاسیم
پیچش برگها به طرف بالا و زیگزاگی شدن حاشیه برگها از جمله علائم کمبود پتاسیم است. کلروز برگ میتواند تبدیل به نکروز و از بین رفتن کلروفیل و تمایل تغییر رنگ برگ از سبز به برنزه شود. به دلیل قدرت تحرک بالا و تجمع پتاسیم در برگهای جوان، احتمال کمبود در برگهای مسن زیادتر خواهد بود. کمبود پتاسیم موجب افزایش اسیدها و کاهش قندها در میوه میشود. احتمال کمبود پتاسیم هم در خاکهای سبک، شنی و فقیر به دلیل شستشو و همچنین در خاکهای سنگین دارای بافت غالب رسی به دلیل غیرقابل جذب شدن وجود دارد.
علائم زیادبود پتاسیم
تحرک زیاد پتاسیم و جذب زیاد میتواند شرایط را برای مصرف لوکس در گیاه فراهم نماید. افزایش نسبت این کاتیون میتواند تعادل بین کاتیونها را در گیاه مختل سازد و زمینهساز بروز اختلالات جدید مانند کمبود کلسیم در میوهها و کمبود منیزیم در برگها گردد.
نقش پتاسیم در افزایش جذب آب و مقاومت به سرما
جذب زیاد پتاسیم توسط گیاه موجب افزایش فشار اسمزی و در نتیجه افزایش جذب آب میگردد. ضمن این که سطوح بالای پتاسیم در سلولها میتواند موجب افزایش نقطه انجماد شیره سلولی گردد و خطر خسارت سرمای انجماد را کاهش دهد.
کلسیم
کلسیم به طور معمول به وفور در خاک وجود دارد ولی در شرایط خاکهای کشورمان بهدلیل کمبود پوشش گیاهی و عدم برگشت این عنصر به صورت مواد آلی به خاک و نیز تنشهای حاصل از خشکی و شرایط قلیایی با pH بالای 8-9 تا 13، علیرغم وجود درصدهای بالای آهک قسمت اعظم آن در خاک غیرقابل جذب میگردد. کلسیم یک عنصر ساختاری است و در ساختمان غشای میانی سلولها در فرم پکتات کلسیم یافت میشود و در نفوذپذیری این دیواره نقش دارد. بخش عمدهای از موجودی کلسیم درون سلولی در ساختمان ترکیبات آلی گیاهی وارد میشود که در این وضعیت وظیفه زدودن سمیت اسیدهای داخلی را به عهده دارد. مثال بارز آن در میوه سیب سمزدایی اکسالیک اسید توسط اکسالات کلسیم میباشد. تحرک کلسیم در داخل بافتها بسیار اندک و ضعیف است، به طوری که باز توزیع آن توسط بافت زاینده به سختی اتفاق میافتد. جابهجایی کلسیم در شبکه آوند چوبی نیز به شدت تحت تأثیر تعرق و تنفس است، بروز چنین شرایطی این مفهوم را در بر دارد که اندامی مانند میوهها و رئوس شاخههای جوان که در دورترین نقاط نسبت به ریشه قرار دارند، به دلیل رشد سریع در طول فصل رشد نیاز بالایی به کلسیم برای تشکیل اندامهای جدید دارند و بنابراین میتوانند به راحتی دچار کمبود کلسیم شوند.
علائم کمبود کلسیم
کمبود کلسیم به شکل سوختگی رئوس شاخههای جوان، نکروزه شدن رئوس ریشهها به عنوان اندامهای جوان در حال رشد و در نهایت به صورت کاهش رشد رویشی ظهور مینماید. هرچند علائم کمبود کلسیم به ندرت در درختان سیب ظهور میکند ولی این کمبود در میوه سیب موجب بروز ناهنجاری مختلف فیزیولوژیک مانند لکه تلخی، کاهش کیفیت و کوتاه شدن عمر انباری محصول میگردد. زیادبود کلسیم در درختان سیب به طور معمول مشکلی ایجاد نمیکند.
منیزیم
منیزیم عنصر بسیار مهم از نظر انجام عملیات حیاتی در گیاه است. این عنصر که 15 درصد از کل ساختمان کلروفیل را تشکیل میدهد، در انجام عمل فتوسنتز نقش حیاتی ایفا میکند. منیزیم در ساخت آنزیمهای مربوط به تنفس، فتوسنتز و تولید اسیدهای هستهای دخالت دارد. 50 درصد از منیزیم در سلول مشابه پتاسیم تحت شکل یون آزاد وجود دارد و از این نظر در کنترل سطح اسموتیک شیره سلولی کمک میکند. منیزیم در گیاه بسیار متحرک است و مانند نیتروژن و پتاسیم میتواند توسط برگهای جوان از برگهای مسنتر جذب شود. در این شرایط یک نوع زردبرگی با شکل خاص در بین رگبرگها پدیدار میشود که در مراحل بعد تبدیل به نکروز میگردد و در مراحل پیشرفتهتر به حاشیه برگها توسعه مییابد. قطعاً کلروفیل ما بین رگبرگهای فرعی زودتر از کلروفیل مجاور رگبرگ اصلی از بین میروند.
علائم کمبود منیزیم
علایم کمبود منیزیم با خزان زودرس برگها در اواسط تیر ماه، ابتدا در بخش پایینی شاخهها شروع میشود و با گذشت زمان به برگهای بخش میانی شاخهها گسترش مییابد. درختان سیب ارقام مختلف پیوند شده بر پایه رویشی مالینگ M4 به کمبود منیزیم حساس هستند و اختلالات و علائم کمبود فوق را در سطح بالا نشان میدهند. علاوه بر این باغات سیب در مناطقی که نزولات تابستانه دارد، باغات مستقر شده در خاکهای دارای بافت سبک، شنی و با طبیعت اسیدی، باغات کاشته شده در خاکهای رسی با منشأ دریایی که حاوی مقدار زیاد پتاسیم هستند، و همچنین وقتی به دلیل کوددهی در سطوح بالای نیتروژن تأثیر پتاسیم پوشیده میشود، علائم کمبود منیزیم ظاهر میگردد.
علائم زیادبود منیزیم
زیادبود منیزیم میتواند بیلان کلسیم-منیزیم را مختل نماید که خود منجر به ظهور عوارض کمبود کلسیم میگردد.
علائم کمبود گوگرد
علائم کمبود گوگرد شبیه کمبود نیتروژن است، ولی بر خلاف نیتروژن، گوگرد از تحرک کمی در گیاه برخوردار است. بنابراین بر خلاف کمبود نیتروژن، زرد برگی ابتدا در برگهای جوان ظاهر میشود و بعد به تدریج در برگهای مسن تسریع مییابد. حاشیه برگها میتواند دچار سوختگی شود. در حین سمپاشیها بخشی از نیاز درختان به گوگرد بر طرف میشود چون سموم مسی رایج هستند. چه کمبود و چه زیادبود گوگرد کمتر گزارش شده است.
عناصر کم مصرف
آهن
علیرغم عدم وجود آهن در اجزای تشکیل دهنده ساختمان کلروفیل، این عنصر در ساخت کلروفیل نقش دارد. از دیگر فعالیتهای زیستی آهن، شرکت در فرآیندهای آنزیمی مختلف به ویژه اکسید و احیا میباشد که طی آن به صورت قابل برگشت از شکل آهن دو ظرفیتی تبدیل به سه ظرفیتی میشود. آهن قادر به جابهجایی راحت و سریع از برگهای پیر به برگهای جوان نیست. عنصر آهن زمانی غیرفعال میگردد که کلات آهن متحرک به احتمال توسط یک فسفات به آسانی رسوب میکند. با وجود این که آهن در اغلب خاکها به صورت سه ظرفیتی یافت میشود ولی پس از احیا شدن و تغییر به آهن دو ظرفیتی توسط ریشه گیاهان قابلیت جذب مییابد.
علائم کمبود آهن
بنابر کمتحرک بودن آهن، کمبود این عنصر ابتدا در برگهای جوان ظاهر میگردد. زردبرگی بین رگبرگی پهنک برگ و سبز ماندن شبکه رگبرگی در برگهای جوان از علائم اصلی فقر آهن است. با کمبود آهن تشکیل کلروفیل متوقف میشود و زمانی که کمبود بسیار حاد باشد برگ کاملاً زرد میشود و حتی ممکن است کلاً سفید رنگ شود. در صورت ادامه این شرایط و وخامت بیشتر، در مرحله بعد برگها نکروزه شده و خزان میکنند. میوه از نظر اندازه و وزن دچار کاهش میشود و بسته به رقم احتمال ظهور یک لکه صورتی رنگ در سطح میوه نیز وجود دارد. فقر آهن حتی در خاکهای با کلسیم بالا که حالت قلیایی دارند کاملاً در سیب رایج است. فقر آهن در گیاه وقتی به وخامت میگراید که ساختمان نامناسب خاک حاصل از فشردگی موجب عدم تأمین اکسیژن لازم از سوی ساختمان ریشه میگردد. طبیعتاً باغهایی که به روش کرتی یا غرقاب آبیاری میشوند بیشتر در خطر کمبود آهن قرار خواهند گرفت. برخی اظهار میدارند در چنین شرایطی اضافه نمودن براده فلزات صنعتی در بین ردیفها همراه با پاشش اسیدهای ضعیف روی آنها سطح قلیایی خاک را کاهش میدهد و با آزادسازی یونهای کلسیم و آهن به اصلاح خاک کمک میشود. در بسیاری از باغهای کشور پس از اطمینان از فقر آهن، محلولپاشی سکوسترن 2 در هزار در فصل رشد برای دو تا سه نوبت در فواصل 10 روز یک بار به طور معمول در برنامه مدیریتی سالانه باغ، قرار میگیرد.
علائم کمبود منگنز
فعالیتهای زیستی منگنز مشابه و هم شکل آهن است. علائم کمبود منگنز با زردبرگی برگهای مسنتر به ویژه در شاخههایی که زیر سایه شاخهها بالایی قرار گرفتهاند آغاز میشود. این کمبود علاوه بر این موجب نکروزه شدن پوست شاخهها نیز میگردد. کمبود منگنز موجب کاهش بیوسنتز ویتامین ث و کاهش ارزش غذایی میوههای سیب میشود. کمبود آهن و منگنز میتواند همزمان روی یک درخت اتفاق بیافتد. فیزیک و ساختمان نامناسب خاک موجب افت کیفیت شیمی خاک به ویژه افزایش سطح قلیایی میگردد، که این اتفاق در نهایت منجر به کمبود منگنز میشود. برعکس، شرایط برای جذب بیش از اندازه منگنز در درختان سیب پرورش یافته مستقر در خاکهای شنی و یا بافت سبک با طبیعت اسیدی و احتمال ایجاد سمیت درون بافتی گیاهان بسیار بالا است. علامت مشخصه این مسمومیت فلسی شدن پوست درختان است.
روی
روی در گیاه بسیار کمتحرک است. از نظر شرکت در فعالیتهای حیاتی گیاه، روی به عنوان عنصر تشکیل دهنده آنزیمها در فعال نمودن واکنشهای آنزیمی نقش دارد. این عنصر کممصرف در بیوسنتز کلروفیل و نیز هورمون اکسینی ایندول استیک اسید به عنوان پیشساز نقش دارد.
علائم کمبود روی
کمبود روی موجب کاهش طول میانگره و در نتیجه تشکیل رزت میگردد. اندازه برگها کاهش یافته و به آنها حالت پیچخورده، خالدار و کلروز نامنظم میبخشد. در نهایت برگها دچار خزان زودرس میشوند. تابش شدید آفتاب، شدت ناهنجاریهای ذکر شده را افزایش میدهد. کمبود روی در مناطق معتدله و سردسیری به میزان کمتری واقع میشود و در عوض بیشتر در مناطق نیمهگرمسیری شبیه آب و هوای گرم و مرطوب در کشورهای هند، پاکستان و برزیل مشکل ایجاد میکند.
علائم زیاد بود روی
سمیت روی زمانی واقع میشود که در باغهای مسن کود دامی بیش از اندازه توأم با کود فسفاته توزیع شود. افزایش مقدار بیش از اندازه مواد آلی همراه با ترکیبات فسفاتی منتج به دور از دسترس شدن روی در بافتهای گیاهی میگردد. گزارشاتی نیز درباره تأثیر محلولپاشی این ریزمغذی بر بهبود کیفیت بافت میوه و افزایش قدرت انبارمانی میشوند که این ادعاها تا کنون از پشتوانه علمی لازم برخوردار نیستند.
مس
مس نیز همانند آهن در بسیاری از فعالیتهای آنزیمی و فرآیندهای اکسید و احیا طی فتوسنتز و تنفس دخالت دارد. مس نقش کنترلی احیای نیتراتها را به عهده دارد.
علائم کمبود مس
کمبود عنصر کمتحرک مس به دلیل نقش کلیدی آن در فرآیند فتوسنتز با کاهش رشد رویشی درختان نمود پیدا میکند. در سیب و گلابی کمبود مس در ابتدا موجب ایجاد زردبرگی، سفید شدگی پهنک و در نهایت ریزش برگ درختان و خشکیدگی سرشاخهها میگردد. خشکیدگی جوانههای انتهایی به جارویی شدن سرشاخهها دامن میزند. کمبود مس همانند کمبود روی به طور معمول در خاکهای شنی سبک با طبیعت اسیدی ایجاد میگردد. برای نمونه این کمبود بیشتر در مراتع با سطوح بالای فسفات در خاک نمود مییابد.
بور
هر چند نقش بور در فرآیند سوخت و ساز گیاهان چندان شناخته شده نیست، ولی یافتههای تحقیقاتی وظایف مختلفی را برای بور شناسایی نموده است. بور در پیوند با پلیساکاریدهای دیواره سلولی در تکمیل غشاهای سلولی و نیز ساخت اسیدهای هستهای دخالت دارد. عنصر بور در فرآیندهای مهمی نظیر گلدهی، جوانهزنی گرده و میوهبندی درختان نقش دارد. علاوه بر این، در روابط آبی داخل گیاه و انتقال تنظیم کنندگان رشد تأثیر دارد. بور، در گیاه اغلب در تضاد با کلسیم عمل مینماید.
علائم کمبود بور
کمبود بور موجب عدم جوانهزنی گرده و در نهایت سبب سقط و ریزش گلها همراه با کاهش سطح میوهبندی در درختان میوه میشود. در درختان گلابی کمبود بور به خشکیدگی ریشهها و شاخهها میانجامد و همانند مس در صورت کمبود سبب جارویی شدن سر شاخهها میگردد. علائم کمبود ویژه در درختان سیب و گلابی به صورت ظهور نقطههای گود چوب پنبهای همراه با تشکیل بافت چوب پنبهای در زیر پوست میوه است. در شرایط کمبود بسیار شدید میوهها ناجور شکل و ترک خورده میشوند. کمبود بور بیشتر در خاکهای بیش از اندازه سبک و بدون قدرت حفظ رطوبت به ویژه در سالهای کمباران پدید میآید.
علائم زیادبود بور
علائم زیادبود بور، بیشتر به صورت خشکیدگی سرشاخهها و خروج صمغ از پوست ظاهر میشود.
مولیبدن
مولیبدن نقش تثبیت نیتروژن آمونیومی را به عهده دارد. این عنصر از اجزای ساختمان آنزیم نیتراتردوکتاز است و به همین دلیل در تبدیل نیترات به نیتریت نقش دارد. گیاه به میزان بسیار محدود و ناچیز به آن نیاز دارد.
علائم کمبود مولیبدن
علیرغم وجود گزارشهایی در خصوص کمبود مولیبدن در سیب، آلو و زردآلو، هنوز این کمبود از دیدگاه کیفی و کمی در محصولات معنیدار نیست.
